VI TÜRK DÜNYASI ƏDƏBİYYATI VƏ KİTAB FESTİVALI

(ƏDƏBİ İRS VƏ MÜASİR MÜHİTİN QARŞILAŞMASI)

Ədəbi mühit bəzən kitab sərgisi deyil, düşüncələrin canlı görüş nöqtəsinə çevrilir. Elmlər Akademiyasının bağında keçirilən kitab festivalı da məhz belə bir məkana bənzəyirdi — müxtəlif səs tonlarının, fərqli ədəbi nəfəsin və yaradıcı baxışların eyni məkanda toqquşduğu açıq səhnə kimi.

Burada ədəbi irs təkcə keçmişin yaddaşı kimi deyil, çağdaş ədəbiyyatla üz-üzə gələn canlı bir xətt kimi görünürdü. Türkdilli ölkələrdən gələn şairlərin iştirakı isə bu mənzərəyə əlavə bir qat qatırdı — ortaq söz köklərindən doğan, amma fərqli müasirliklərdə inkişaf edən ədəbi bağın təzahürü kimi.

Bu mənada festival yalnız kitabların təqdimatı deyildi; ədəbi irs və çağdaş ədəbiyyatın inteqrasiyasının, türkdilli xalqlar arasında formalaşan mədəni-ədəbi bağlılığın canlı görüntüsü idi.

Bu tip kitab festivalları yalnız ədəbi təqdimat məkanı kimi deyil, eyni zamanda məqsədyönlü mədəni layihə kimi təşkil olunur. Onların əsas funksiyası ədəbiyyatı ictimai məkana çıxarmaq, yazıçı ilə oxucu arasında birbaşa əlaqə yaratmaq və kitab mədəniyyətini canlı saxlamaqdır.

Eyni zamanda bu tədbirlər ədəbi mühitin davamlılığını göstərən simvolik platforma rolunu oynayır. Türkdilli ölkələrin iştirakı olan formatlarda isə bu məqsəd daha da genişlənir — ortaq ədəbi-mədəni əlaqələrin gücləndirilməsi və regional mədəni inteqrasiyanın nümayişi kimi.

Festivalın birinci günü daha çox vizual və səhnə mərkəzli müşahidələrlə yadda qaldı. Təxminən 50–60 nəfərlik nisbətən kiçik auditoriya fonunda səhnə çıxışları tədbirin əsas ritmini müəyyən edirdi.

Gənc şairə xanımın enerjili və sərbəst təqdimat tərzi tədbirə dinamika qatır, müxtəlif ədəbi simalar öz kitablarını təqdim edirdi. Şairlərin və yazıçıların ünsiyyət forması bəzən səmimi fikir mübadiləsi, bəzən isə özünü təqdim etmə mübarizəsi kimi görünürdü.

Eyni zamanda kitablarını təqdim edən müəlliflər və əl işlərini sərgiləyən yaradıcı insanlar festivalın rəngarəngliyini artırırdı. Lakin ümumi mənzərədə ədəbi mühitin daxili ziddiyyətləri də hiss olunurdu — sözün dəyəri ilə onun sosial reallıqdakı mövqeyi arasında fərq aydın görünürdü.

Festivalın ikinci günü isə artıq səhnə görüntüsündən daha çox ədəbi sistemin problemləri ön plana çıxdı.

Tribunada çıxış edənlər kitabın nəşri, yayımı və satış mexanizmləri ilə bağlı ciddi məsələlər qaldırırdılar. Qanun nəşriyyatının rəhbərinin çıxışı bu baxımdan daha geniş müzakirələrə səbəb oldu — kitabların kitabxanalara çatdırılmaması, satış sisteminin zəifliyi və müəllifin öz kitabını fərdi şəkildə satmağa məcbur qalması kimi problemlər açıq şəkildə qeyd edildi.

Müzakirələrdə yazıçılar birliyinin rolu, kitabların dövriyyəsi və ümumilikdə ədəbi bazarın strukturu tənqid olundu. Xarici ölkələrlə müqayisələr aparılaraq, orada yazıçının daha sistemli və təminatlı şəkildə fəaliyyət göstərdiyi vurğulandı.

Eyni zamanda belə bir fikir formalaşdı ki, Azərbaycanda oxucu bazası zəifdir, yerli kitabların tirajı aşağıdır və oxucu marağı çox vaxt xarici ədəbiyyata yönəlir.

 Festival fonunda diqqət çəkən əsas məqamlardan biri ədəbi mühitin sosial reallıqla toqquşması idi. Gənclərin kitab almaq istəyi olsa da, iqtisadi səbəblər onların seçim imkanlarını məhdudlaşdırırdı.

Yazıçı və nəşriyyat nümayəndələri arasında gedən fikir mübadilələri isə ədəbiyyatın təkcə yaradıcılıq deyil, eyni zamanda iqtisadi və struktur sistem olduğunu göstərirdi.

Bəzi hallarda ünsiyyət səmimi fikir mübadiləsi xarakteri daşısa da, bəzən özünü təqdimetmə və diqqət qazanma tendensiyası da hiss olunurdu.

Bu mənzərə fonunda ədəbi irsin çağdaş ədəbiyyatla inteqrasiyası daha geniş bir mənaya çevrilir. Türkdilli xalqlar arasında ortaq ədəbi köklər təkcə keçmişin mirası kimi deyil, bu günün yaradıcılıq prosesində də özünü göstərir.

Festival bu baxımdan yalnız bir tədbir deyil, ortaq mədəni yaddaşın müasir interpretasiyası kimi oxunur — ədəbiyyatın sərhədləri aşdığı, lakin köklərini itirmədiyi bir mühit kimi.

Beləliklə, kitab festivalı yalnız ədəbi təqdimat məkanı deyil, həm də cəmiyyətin ədəbiyyatla münasibətinin canlı göstəricisi kimi yadda qalır. Burada həm sözün gücü, həm də onun qarşılaşdığı sosial reallıq eyni anda görünür.

Təranə Şəms