Səkkizinci əsrdə yaşadığı təxmin edilən müsəlman alimi Cabir Bin Həyyan maddənin iç dünyasına səyahət edərək yazırdı: “Maddənin ən kiçik hissəciyi olan “cüz-ü la yetecezza”da (“bölünməz hissəcik”də) yəni atomda cəmlənmiş enerji var. Yunan alimlərinin iddia etdiyi kimi, onun bölünməz olduğunu söyləmək yanlışdır. O, parçalana bilər və parçalandıqda elə bir güc ortaya çıxır ki, bütün Bağdadı alt-üst edər. 

Xəbər verili ki,bunu yazıçı Aqşin Yenisey yazıb.

Eynşteyndən min yüz il əvvəl atomun paraçalana biləcəyini nəzəri olaraq söyləyən Həyyan bəhrələndiyi yunan məktəblərindən əxlaqçılara, yəni Platona deyil, təbiət filosoflarına, yəni Aristotelə yaxın idi. Təcrübə yoluyla təsdiqlənməyən bütün bilgiləri rədd edirdi. Səkkizinci əsrdə!

Türk fəlsəfə professoru Əhməd Arslanın maraqlı bir sözü var, deyir, müsəlmanın iç dünyasına ensək mütləq Platonla qarşılaşarıq, Aristotellə qarşılaşmağımız nadir hadisədir. 

Bu, o deməkdir ki, müsəlman təcrübə yoluyla təsdiqlənən bilgilərə, yəni misin qızıla çevrilməyəcəyini sübut edən Həyyana deyil, göydəndüşmə bilgilərə, yəni allah istəsə misi qızıla çevirə bilər söyləyən Qəzzaliyə inanır. 

Mən bu gün düçar olduğumuz istənilən problemin səbəbini əsrlər öncə beynimizə əkilmiş düşüncə hüceyrələrində görürəm. Biz beynimizə Həyyanın düşüncələrini əksəydik, yəni təcrübi biliyi fəhmdən, vəhydən üstün tutsaydıq, bu gün yollarımız, təhsilimiz,  səhiyyəmiz, ailəmiz, əxlaqımız indiki xaos vəziyyətində olmayacaqdı.

Hər bir şəhər, hər bir ölkə orada yaşayan insanların beyninin sərgisidir, düşüncəsinin nümayişidir. Bizə elə gəlir ki, toplananların yerini dəyişsək cəm dəyişəcək. Mümkün deyil. Cəmin, yəni problem həll etməkdənsə, problem yaradan milli şüurun dəyişməsi üçün bu vaxta qədər düşüncəmizi, beynimizi təslim etdiyimiz hər bir dəyəri sorğulamalıyıq. 

Amma sorğulayanların qarşısına ən birinci kimlər çıxır? Həkimlər, təhsil işçiləri, fəlsəfə doktorları, tarix professorları... diplomlu Həyyan  düşmənləri. 

Zır cahil də görür ki, ölkəsinin həkimi, təhsil işçisi, fəlsəfə doktoru, tarix professoru eynən onun kimi düşünür, deyir, Həyyan da belə-belə olsun, Aristotel də, sən də. 

Biz misin qızıla çevriləcəyinə inanmışıq, bundan sonra da inanacağıq.

Nigar