Bəzən insanlar böyük məbləğli alış-verişlər zamanı ödənişi birdəfəyə etmək əvəzinə hissə-hissə ödəməyi seçirlər. Bu məqsədlə onlar bankların təqdim etdiyi kredit kartları və taksit məhsullarından istifadə edirlər. Hətta pulu olduqda belə hissəli ödənişi seçirlər. Bəzi hallarda kredit kartından istifadə uzunmüddətli vərdişə çevrilir və şəxs illərlə bu maliyyə alətindən yararlanır.

İnsanlar niyə böyük məbləği birdəfəyə ödəmək əvəzinə hissə-hissə ödəməyi seçirlər?

Maliyyə eksperti İsmayıl Məmmədov Valyuta.az-a bildirib ki, hesabında 12 min manat sərbəst vəsaiti olan bir şəxsin 4 500 manatlıq alış-veriş zamanı birdəfəlik ödəniş əvəzinə 12 aylıq faizsiz hissəli ödənişi seçməsi ilk baxışda rasional görünməyə bilər:

"Lakin bank sektorunda aparılmış uzunmüddətli müşahidələr göstərir ki, bu qərar əksər hallarda maliyyə çatışmazlığından deyil, insanların pulu necə qavramasından qaynaqlanır. İnsan beyni maliyyə vəsaitlərini vahid büdcə kimi deyil, müxtəlif məqsədlər üçün ayrılmış psixoloji “qutular” şəklində qəbul edir. Bu səbəbdən, 4 500 manatı birdəfəlik şəkildə ehtiyat vəsaitindən çıxarmaq təhlükəsizlik hissini azaldır və yüksək psixoloji xərc yaradır. Eyni məbləğin aylıq hissələrə bölünərək cari xərclər kateqoriyasına daxil edilməsi isə daha rahat qəbul olunur. Burada söhbət yalnız xərclənən məbləğdən getmir. Həmin vəsaitin başqa maliyyə alətlərinə yönəldilməsi nəticəsində əldə oluna biləcək potensial gəlir də nəzərə alınmalıdır. Bu səbəbdən, yüksək gəlirli şəxslərin bir qismi faizsiz hissəli ödənişi istehlak aləti kimi deyil, sərbəst vəsaitin idarə olunması mexanizmi kimi qiymətləndirir. 4 500 manatı dərhal xərcləmək əvəzinə, həmin vəsaiti hissəli ödəniş müddəti ərzində gəlir gətirən alternativ investisiya və ya maliyyə alətində saxlamaq nəzəri baxımdan əlavə dəyər yarada bilər".

Ekspert vurğulayıb ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankının 2025-ci ilin birinci rübü üzrə “Ödəniş sistemləri” statistik bülleteninə əsasən, bank kartları ilə həyata keçirilən qeyri-nağd əməliyyatların həcmi illik müqayisədə əhəmiyyətli artım göstərərək 12,5 milyard manatı ötüb:

"Bu göstərici ölkədə rəqəmsal ödənişlərin sürətlə genişləndiyini təsdiqləyir. Hesabatda kredit kartlarının sayı 2,5 milyon ədəd göstərilib. (Qeyd: Bu göstərici aktiv kart sayını əks etdirir, birbaşa tək istifadəçi sayı kimi oxunmamalıdır.) Bununla belə, qeyd olunur ki, bu rəqəm aktiv kartların sayını ifadə edir və birbaşa istifadəçi sayı kimi qiymətləndirilməməlidir. Kredit kartı hər zaman üstün maliyyə aləti hesab oluna bilməz. Bir sıra hallarda bu mexanizm əlavə risklər yaradır. Belə ki, hissəli ödəniş nəticəsində sərbəst qalan vəsaitin əlavə istehlaka yönəldilməsi ikiqat xərcləmə effektinə səbəb ola bilər. Eyni zamanda inflyasiya səviyyəsi əldə edilə biləcək depozit və ya investisiya gəlirini üstələdikdə, saxlanılan vəsait real dəyərini itirir".

İ.Məmmədov həmçinin bir neçə paralel hissəli öhdəliyinin zamanla aylıq büdcəyə ciddi yük yarada biləcəyini qeyd edib:

"Gəlirin azalması və ya işsiz qalma hallarında isə ödəniş öhdəlikləri məhsulun istifadəsindən asılı olmayaraq qüvvədə qalır. Kredit kartları bankların pərakəndə bankçılıq modelində mühüm yer tutur. Banklar bu sahədən əsasən tranzaksiya haqları, tərəfdaş şirkətlərdən əldə olunan komissiyalar və müştəri ilə uzunmüddətli münasibətlər hesabına gəlir əldə edirlər. Bank üçün ideal müştəri sabit gəlirə və yüksək ödəniş intizamına malik şəxsdir. Burada hədəf iflas deyil, dayanıqlı maliyyə münasibətidir. Hesabda vəsait ola-ola hissəli ödənişi seçmək, bəzən ən müdrik, bəzən isə ən bahalı illüziyadır. Bu iki vəziyyət arasındakı fərqi müəyyən edən əsas amil kalkulyator deyil, şüurlu maliyyə qərarıdır".

Maya Hüseynova