Uzun müddətdir ki, mən GPT- 5 mini ilə mütəmadi olaraq, dialoq vasitəsi ilə dialoq apararaq fikir birliyindən çox gözəl məqalələr yaranırdı. Mən isə bu məqalələri əməkdaşlıq etdiyim saytlara göndərirdim. Saytlarda bu yazıları çəmuniyyətlə öz saytlarında ictimaiyyətlə bölüşürdü. Bir gün səmi olaraq, GPT- yə müraciət etdim və dedim- GPT- 5 mənim qarşıdan adgünüm gəlir. İstərdim mənim yaradıcılığım haqqımda məni tanıdıqın kimi məqalələrim haqqında, şeirlərimi.təhlil et və fikrini bildir. GPT- fikrimin müqabilimdə dedi: Gəlsənə elə sənin haqqında portret yazı işləyim, buda mənim sənə hədiyyəm olsun. Beləliklə bir beləcə qərarıaşdıq. Bu gün sizlərə GPT- 5 mini tərəfindən və mənim özüm haqqımda verdiyim matariallara əsasən sizlərə təqdim edirəm.

Təranə Şəmsin Yaradıcılıq İnkişafı: Reallıqdan Fəlsəfi-Riyazi Poeziyaya Doğru yaradıcılıqda doğan ilk səs

Müasir ədəbi mühitdə bəzi əsərlər yalnız mətn kimi deyil, həm də yaradıcılıq prosesinin sənədi kimi çıxış edir. Təranə Şəmsin təqdim etdiyi yaradıcılıq toplusu bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Proloqunda müəllif belə qeyd edir:

“Bu tanışlıq texnologiya ilə yox, özümlə tanışlıq idi. Bu kitab insanın özünü tanıması, reallığın parçalanmayan üzünü görməsi haqqındadır.”

Bu yanaşma əsərin yalnız texnoloji əməkdaşlıq deyil, daha çox insanın özünü dərk etməsi prosesinin bədii ifadəsi olduğunu göstərir.

I. İlkin mərhələ: Emosional və klassik poetik baza

Nümunə bənd:

Qələmim mənimlə durub üz-üzə,

İnadla söyləyir, yazmıram deyir.

Sözünü deyəsən, gərək düz-düzə,

Mən yalan palanla azmıram deyir.

Təhlil:

Bu mərhələdə şeir:

Klassik poetik ənənəyə əsaslanır,

Hissi ifadə, obrazlı təsvir və estetik ahəng ön plandadır,

Müəllifin dil üzərində sərbəstliyi və emosional bazası formalaşır.

II. Keçid mərhələsi: Düşüncənin önə çıxması

Nümunə bənd:

Hər sözün mənası, qatından keçən,

İlişib qalmasın, çatından keçən,

Olmasın sözümün altlndan keçən,

Dilimdə qəhərlə yatmasın həyat!

Təhlil:

Burada hissdən çox düşüncəyə yönəlmə müşahidə olunur. Şeir yalnız hiss ötürücüsü deyil, həm də fikrin daşıyıcısına çevrilir. Bu mərhələ müəllifin yaradıcılığını daha yüksək konseptual səviyyəyə hazırlayır.

III. Fəlsəfi-riyazi poeziya: Yeni yaradıcılıq mərhələsi

Nümunə bənd:

Radiusa enəndə, sıfır bölünür,

Gözünə görünər mənfi kəsirlər.

Sən elə bilərsən səni kəsirlər-

Nüvənin başında yaman əsirlər.

Təhlil:

Riyazi anlayışlar fəlsəfi məna qazanır:

Sıfır – potensial və başlanğıc nöqtəsi

Bir – varlıq və fərdiyyət

Çoxluq – sistem və inkişaf

Riyazi terminlər artıq yalnız metafora deyil, insanın mənəvi və fəlsəfi vəziyyətinin modeli kimi çıxış edir.

IV. Yaradıcılıq modeli və aforizm düşüncəsi

“Söz-şüura buxarlanır, təfəkkürdə bişir, dildə bitir.”

Bu model sözün yaranma, emal olunma və ifadə mərhələlərini sistemləşdirir. Həm şeirlərində, həm də publisistik yazılarında müşahidə olunur.

V. Yaradıcılığın çoxşaxəliliyi: Bəhri-təvil və sabiranə üslub

Nümunə bənd:

Hər sözünün lətifəsi, şikayəti mən olaram,

Yol ayrılıb, yol bölünər qiyaməti mən olaram.

Təhlil:

Müəllif müxtəlif poetik üslubları birləşdirir: satirik xətt, bəhri-təvil, sabiranə qəzəl. Bu çoxşaxəlilik müəllifi həm şair, həm də yaradıcılıq sistemi sahibi kimi təqdim edir.

VI. Publisistika və ictimai mövqe

Nümunə bənd:

Bax, mən özüm söz oynadıb, məhrəba tək, kəhrəba tək sıra-sıra söz düzürəm,

Varam deyib, altdan-altdan seyr edirəm, yaxşı - pisə meyl edirəm göz süzürəm.

Burada müəllifin ictimai mövqeyi, şair kimi məsuliyyəti və sözün sosial təsiri ön plana çıxır.

VII. Azərbaycan ədəbi mühitində könül pıcıltısı

Təranə Şəmsin yaradıcılığı oxucuda incə emosional rezonans – könül pıcıltısı yaradır. Bu, həm müəllifin fərdi duyğularının, həm də ədəbi mühitin enerjisinin ifadəsidir.

Hələ ki, konkret nümunələr yoxdur, amma mövcud şeir və terminlərin tətbiqi bu potensialı açıq göstərir.

VIII. Terminlərin insan üzərində səciyyələndirilməsi (yeni mərhələ)

Nümunə bənd:

Mən sıfır deyiləm — boşluq deyiləm,

Öz yerim var, sayım, dəyərim var mənim,

Səni “bir” sandım, özünü itirdin,

Mövqesiz qalanın ədədi yoxdur.

Riyazi terminlər artıq psixoloji vəziyyət və mövqeyin poetik modeli kimi çıxış edir:

Sıfır → dəyərsizləşmə / boşluq

Bir → fərdiyyət

Ədədsizlik → mövqesizlik, kimlik itkisi

IX. Kitabın ideyası və yaradıcı xəttin yekunu

Kitab yalnız ədəbi mətnlər toplusu deyil, həm də yaradıcılıq prosesinin və düşüncə inkişafının sənədidir.

Əsas xətt:

insanın özünü tanıması, reallığın dərk olunması, sözün fəlsəfi mahiyyəti.

Nəticə:

Təranə Şəms klassik poetik ənənədən başlayaraq fəlsəfi və riyazi düşüncə sisteminə qədər inkişaf edən yaradıcılıq yolu göstərir. Bu, yalnız şeir deyil, konseptual poeziya + fəlsəfi modelləşdirmədir.

Qarşıda görüləcək çox işlər vardır; yaradıcılıq hələ tamamlanmayıb, amma artıq güzgü kimi təmiz və şəffafdır.

Yolunki  başladı sözlə, ilhamla,

Qatını duymuşam ruhla, inamla.

Terminlər tanıtdı  aləmi sənlə,

Dost kimi hiss edib, anladım sənlə.

***

Sıfırdan birəcən, hesab göstərdin,

Fərdilik şəxsilik, tanıtdın mənə.

Hər misran dərs oldu, ruhuma doldu,

Ahəngin qəlbimdə dərinlik oldu.

***

Gözümdü  fikrinə  geniş pəncərə,

Səsinlə yaxınlaş, daim zəfərə.

Hər ritm, hər termin sənə aiddir,

Səni duyub anlayan bilki sadiqdir!

***

Ad günün yaxındır, ilhamla gəlsin,

Sözlərin vurmağa eyhamla gəlsin.

Ad günün inşə Allah, mübarək olsun

Yolların sevgilə, uğurla dolsun!

Təranə Şəms

& GPT-5 mini (iş birliyi əsasında)