Müasir kişilərin qulağında sırğanın nə üçün olduğunu az adam bilir. Çox güman ki, bu, sadəcə dəb və bəzəkdir, heç bir mənası yoxdur. Amma vaxtilə bunun mənası var idi.

Hamı bilir ki, Don kazakları qulağına sırğa taxırdılar. Adətən bu, gümüşdən, xaçlı aypara şəklində olurdu.

Bu, həmyerlimiz, böyük Şoloxovun “Sakit Don” romanında da əksini tapıb. O, Qriqorinin atası Panteley Prokofyeviçi belə təsvir edir: sol qulağında gümüş aypara sırğa gəzdirirdi. Don kazaklarının adətlərini Şoloxov yaxşı bilirdi.

Bəs kazakın qulağında sırğanın nə üçün olduğunu dərhal əminliklə cavablandıra bilərsinizmi? Ən çox rast gəlinən cavablar bunlardır:

1. Sadəcə bəzək.
2. Qoruyucu tilsim.
3. Kazaka məxsusluğun göstəricisi.

Gözəllik versiyasını dərhal kənara qoyuruq. Don kazakları sadəcə bəzək taxacaq kişilərdən deyildi. Tilsim versiyası mövzuya yaxındır, amma tam düzgün deyil. Kazaka məxsusluq versiyası da tam doğru deyil, çünki hər kazak sırğa taxa bilməzdi.

“Kazakın hər iki qulağında sırğa ola bilərdimi” sualına adətən hamı təəccüblənib “Əlbəttə, yox! Yalnız birində!” deyə cavab verir. Bu da düzgün deyil.

Don kazakının qulağındakı sırğa nəyi bildirirdi?

Sırğa kazakın ailədəki mövqeyini göstərirdi. O, sırğanı ya bir qulağında, ya da hər ikisində taxa bilərdi. Lakin bu, taxanın istəyindən asılı deyildi.

– Sol qulaqda sırğa kazakın valideynlərinin yeganə oğlu olduğunu bildirirdi. Amma onun bacıları ola bilərdi.
– Sağ qulaqda sırğa onun nəslin sonuncu kişisi olduğunu göstərirdi (yəni ata xətti ilə nə qardaşı oğlu, nə də əmisi oğlu yox idi). Belə kazakın həlak olması bütün nəslin kəsilməsi demək idi.
– Hər iki qulaqda sırğa taxanlar ailənin yeganə övladı idi (hətta bacıları da yox idi).

Komandirlər belələrini ölüm ehtimalı yüksək olan xüsusilə təhlükəli tapşırıqlara götürməməyə çalışırdılar. Deməli, qulaqdakı sırğanı müəyyən mənada bir növ tilsim saymaq olar. Çünki tanımadığı komandir belə hər döyüşçünün statusunu görürdü.

Lakin bu qayda heç bir nizamnamədə yazılmamışdı. O, qeyri-rəsmi olaraq, şəraitdən asılı olaraq komandirin xoş niyyəti ilə gözlənilirdi.

Bu o demək deyil ki, ailənin yeganə oğulları silahdaşlarının arxasında gizlənirdilər. Onlar da digərləri ilə bərabər cəsarətlə vuruşurdular. Amma döyüşdə silahdaşları da ailənin yeganə övladlarını qorumağa çalışırdılar.

Don kazaklarında sırğa taxmaq adətinin haradan yarandığı dəqiq bəlli deyil. Bəzi tədqiqatçılar bunu qədim Rusun ənənələri ilə əlaqələndirir, orada sırğalar tilsim kimi taxılırdı.

Müəllif: İrina Lisovaya

Hazırladı: Rəsmiyyə Şərifova