Təsəvvür edin, yeni işə başlamısınız və bir neçə gün sonra rəhbərlik qarşınıza seçim qoyur: şirkətdə qalmaq və işləməyə davam etmək, yaxud işdən çıxaraq maaşınızdan əlavə pul almaq.

Valyuta.az xəbər verir ki, ABŞ-ın onlayn ayaqqabı və geyim pərakəndəçisi “Zappos” illər əvvəl məhz belə qeyri-adi üsuldan istifadə etməyə başlayıb.

Şirkət yeni əməkdaşlarına işdən ayrılmaları müqabilində pul təklif edib. Məqsəd isə işçiləri ixtisar etmək və ya xərcləri azaltmaq deyil, şirkətdə həqiqətən işləmək istəyən insanları müəyyənləşdirmək olub.

Ayaqqabı satışı ilə başlayan hekayə

“Zappos” 1999-cu ildə Nik Svinmörn tərəfindən yaradılıb. Şirkətin ilkin adı “ShoeSite.com” olub. Sonradan ispanca “ayaqqabılar” mənasını verən “zapatos” sözündən ilhamlanaraq adı “Zappos”a dəyişdirilib.

İdeyanın əsasında sadə bir müşahidə dayanırdı: ABŞ-da ayaqqabı böyük pərakəndə satış bazarına malik olsa da, internetdə geniş seçim təqdim edən ixtisaslaşmış ayaqqabı mağazaları az idi.

Lakin ciddi problem vardı. İnsanları ayaqqabını geyinmədən internetdən almağa necə razı salmaq olardı?

“Zappos” bu maneəni müştərinin üzərinə düşən riski azaltmaqla aradan qaldırmağa çalışdı. Şirkət pulsuz çatdırılma, pulsuz geri qaytarma və uzun qaytarma müddəti kimi imkanlardan istifadə etdi. Beləliklə, uyğun olmayan ayaqqabının geri göndərilməsi onlayn alışın təbii hissəsinə çevrildi.

Toni Şey və fərqli şirkət fəlsəfəsi

“Zappos”un sonrakı inkişafında əsas şəxslərdən biri Toni Şey (Tony Hsieh) oldu.

Şey bundan əvvəl qurucularından olduğu “LinkExchange” şirkətini 1998-ci ildə “Microsoft”a 265 milyon dollara satmışdı. Daha sonra investisiya fəaliyyəti ilə məşğul olmağa başladı, “Zappos”a sərmayə yatırdı və nəticədə şirkətin baş direktoru oldu.

Onun yanaşmasına görə, “Zappos”un əsas üstünlüyü sadəcə internetdə ayaqqabı satması olmamalı idi. Şirkəti rəqiblərindən fərqləndirən əsas amillər müştəri xidməti və korporativ mədəniyyət olmalı idi. Bu yanaşma şirkətin işçi seçimində də özünü göstərirdi.

İşdən çıxmaq üçün 1000 dollar

“Harvard Business Review” 2008-ci ildə “Zappos”un yeni işçilərlə bağlı qeyri-adi praktikasından yazıb.

Yeni əməkdaşlar təxminən dörd həftəlik təlimdən keçirdilər. Təlimin ilk mərhələsində şirkət onlara seçim təklif edirdi:

“Zappos”da işləmək istəmirlərsə, indiyədək qazandıqları əməkhaqqını və əlavə bonusu götürərək gedə bilərdilər.

Bu proqram “The Offer” adlanırdı.

“Harvard Business Review”un məlumatına görə, təklif edilən bonus əvvəlcə 100 dollar olub, daha sonra 500 dollara, ardınca isə 1000 dollara qaldırılıb.

Həmin dövrdə yeni işçilərin təxminən 10%-inin təklifi qəbul etdiyi bildirilirdi.

İlk baxışda bu, qəribə biznes qərarı təsiri bağışlayır. Şirkət işçi tapmaq, onu işə qəbul etmək və təlim keçmək üçün pul xərcləyir, sonra isə həmin əməkdaşa getməsi üçün əlavə pul təklif edir.

“Zappos” üçün bunun arxasında başqa məntiq dayanırdı: əgər işçi nisbətən kiçik birdəfəlik ödəniş qarşılığında şirkəti tərk etməyə hazırdırsa, onun uzunmüddətli perspektivdə şirkətin mədəniyyətinə uyğun olmaması ehtimalı nəzərə alınırdı.

Başqa sözlə, “Zappos” uyğun olmayan əməkdaşın şirkətdə uzun müddət qalmasının yaradacağı xərcin ona erkən mərhələdə ayrılması üçün verilən puldan daha böyük ola biləcəyini düşünürdü.

Məbləğ 3000 dollara çatdı

Sonrakı illərdə təklif daha da böyüdü. “Fortune”un 2010-cu ildə Toni Şeylə müsahibəsinə əsaslanan məlumatına görə, “Zappos” həmin vaxt yeni əməkdaşlara şirkətdən ayrmaq üçün 3000 dollar təklif edirdi. Bundan əvvəl məbləğ 2000 dollar idi.

Maraqlıdır ki, pul artdığı halda təklifi qəbul edənlərin payı yüksək deyildi. Şey həmin dövrdə yeni işçilərin təxminən 2-3%-inin pulu götürərək getdiyini bildirmişdi.

Beləliklə, pul təklifi bir növ sınağa çevrilmişdi: işçi qısamüddətli maliyyə qazancını seçəcək, yoxsa “Zappos”da işləməyə davam edəcək?

Müştəri xidməti biznes modelinin bir hissəsinə çevrildi

Şirkətin işçilərə münasibəti onun müştəri strategiyası ilə də bağlı idi.

“Zappos” müştəri xidmətini sadəcə problemi həll edən şöbə kimi deyil, brendin əsas elementlərindən biri kimi qurmağa çalışırdı. Şirkətin çağrı mərkəzində əsas məqsəd telefon danışığını mümkün qədər tez bitirmək deyildi. Əksinə, əməkdaşlara müştəri ilə münasibət qurmaq üçün daha çox sərbəstlik verilirdi.

Bu səbəbdən şirkət üçün doğru əməkdaşın seçilməsi yalnız insan resursları məsələsi deyildi. Müştəri ilə birbaşa ünsiyyət quran işçilərin davranışı şirkətin brendinə təsir göstərirdi.

“Zappos”un biznesi də sürətlə böyüdü. Şirkətin ümumi mal satışının həcmi 2008-ci ildə 1 milyard dollar həddini keçdi.

“Amazon” şirkəti aldı

2009-cu ildə “Zappos”un tarixində daha bir mühüm hadisə baş verdi.

“Amazon” şirkəti satın almaq barədə razılığa gəldi. Razılaşma elan edilərkən “Amazon”un təqdim etdiyi səhmlərin dəyəri təxminən 807 milyon dollar idi. Bundan əlavə, “Zappos” əməkdaşları üçün 40 milyon dollarlıq əlavə kompensasiya nəzərdə tutulmuşdu.

“Zappos” satınalmadan sonra ayrıca brend kimi fəaliyyətini davam etdirdi.

Maraqlıdır ki, “Amazon” sonradan “Zappos”un işçiyə getməsi üçün pul ödəmək ideyasını öz biznesində də tətbiq etdi.

“Amazon” da işçilərinə getmək üçün pul təklif etdi

Ceff Bezos 2013-cü il üzrə səhmdarlara məktubunda “Pay to Quit” adlanan proqramdan bəhs edib və ideyanın “Zappos”dan gəldiyini bildirib.

“Amazon” bəzi əməkdaşlarına şirkətdən könüllü ayrılmaq üçün ilk il 2000 dollar təklif edirdi. Məbləğ hər il 1000 dollar artırılaraq maksimum 5000 dollara çatırdı.

Təklifin başlığı isə maraqlı idi:

“Please Don’t Take This Offer” - “Xahiş edirik, bu təklifi qəbul etməyin”.

Bezos məktubunda proqramın məqsədini işçilərin zaman-zaman özlərinə “Mən burada qalmaq istəyirəmmi?” sualını verməsinə şərait yaratmaq kimi izah edib.

Daha bir radikal təcrübə

“Zappos” bununla kifayətlənmədi. Şirkət sonradan “holakratiya” adlanan fərqli idarəetmə sistemini tətbiq etməyə başladı. Bu model ənənəvi korporativ iyerarxiyanı və klassik menecer strukturlarını azaltmağa əsaslanırdı.

2015-ci ildə Toni Şey əməkdaşlar qarşısında yenidən seçim qoydu: yeni idarəetmə modelini qəbul etmək və şirkətdə qalmaq, yaxud kompensasiya alaraq ayrılmaq.

“Fortune”un həmin dövrdə yaydığı məlumata görə, təxminən 210 əməkdaş - şirkətin işçi qüvvəsinin təxminən 14 faizi - ayrılmaq təklifini qəbul edib.

Bu hadisə yeni işçilər üçün nəzərdə tutulan “The Offer” proqramından fərqli idi. Lakin hər iki qərarın arxasında eyni yanaşma görünürdü: şirkətdə qalmaq istəməyən əməkdaşı hər vəchlə saxlamaq əvəzinə, onun könüllü ayrılmasına şərait yaratmaq.

İşçiyə getməsi üçün pul ödəmək sərfəlidirmi?

“Zappos”un hekayəsi biznesdə maraqlı bir sual ortaya qoyur: şirkət üçün hansı daha bahadır - işçiyə getməsi üçün bir neçə min dollar ödəmək, yoxsa işləmək istəməyən əməkdaşı illərlə şirkətdə saxlamaq?

“Zappos” ikinci variantın daha böyük problem yarada biləcəyi düşüncəsi ilə hərəkət edib.

Şirkətin məşhurlaşmasına səbəb olan məhsul ayaqqabı olsa da, onun biznes tarixində ən çox müzakirə edilən mövzulardan biri məhz korporativ mədəniyyətə yanaşması oldu.

Yeni əməkdaşa “qalmaq istəyirsənsə, qal; istəmirsənsə, getməyin üçün sənə pul ödəyəcəyik” demək ənənəvi işə qəbul məntiqinə zidd görünürdü.

Lakin “Zappos” bu ziddiyyəti öz şirkət mədəniyyətinin bir hissəsinə çevirdi. İdeya daha sonra dünyanın ən böyük şirkətlərindən biri olan “Amazon”un da diqqətini çəkdi və oxşar proqramın orada tətbiqinə səbəb oldu.

Mayya Hüseynova