ABŞ-da aparılan yeni elmi araşdırma insan beyninin qərarvermə mexanizmi ilə bağlı uzun illərdir qəbul edilən yanaşmaları şübhə altına alıb. Tədqiqatın nəticələrinə görə, beyində seçimlərə nəzarət edən vahid “qərarvermə mərkəzi” yoxdur.

Qərarvermə hissi duyğuların, bədən hərəkətlərinin və ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqənin təsiri nəticəsində formalaşa bilər.

İndiana Universitetinin Psixologiya və Beyin Elmləri fakültəsindən professor Tom Ceymsin fikrincə, beynin fəaliyyəti “əvvəlcə qavrama, sonra düşünərək qərar vermə və sonda hərəkətə keçmə” ardıcıllığı ilə işləyən xətti sistem deyil.

Araşdırmada qeyd olunur ki, beyində həm duyğu, həm də hərəkətlə bağlı proseslərin konkret neyroloji mexanizmləri mövcuddur. Lakin bu iki prosesin arasında onlardan müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərən ayrıca “qərar mexanizmi”nin mövcudluğuna dair dəlil yoxdur.

Ceyms insanların davranışlarını adətən inanc və niyyətləri ilə izah etdiklərini bildirərək, qərarvermənin gündəlik həyatda faydalı anlayış olduğunu, lakin beyində bu prosesi təkbaşına idarə edən ayrıca mərkəzin olmadığını vurğulayıb.

Professor nəzəriyyəsini izah etmək üçün sadə robot sistemlərini nümunə göstərib. Onun sözlərinə görə, yalnız ətraf mühiti qəbul edib hərəkət edə bilən robot divar boyunca irəliləyərkən kənardan müşahidə edən şəxs onun şüurlu şəkildə qərar verdiyini düşünə bilər. Halbuki robotun daxilində ayrıca qərarvermə mexanizmi yoxdur və o, sadəcə ətraf mühitdən aldığı məlumatlara uyğun hərəkət edir.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, insan davranışlarını izah edərkən beyində bütün prosesləri idarə edən vahid “mərkəzi nəzarətçi” axtarmaq kifayət deyil. Onların fikrincə, gələcəkdə koqnitiv neyroelm təkcə zehni proseslərə deyil, bədənin və ətraf mühitin davranışlara kompleks təsirinə də daha çox diqqət yetirməlidir.