2026-cı ilin texnoloji mənzərəsində sürücüsüz nəqliyyat vasitələri artıq elmi-fantastik filmlərin mövzusu olmaqdan çıxaraq, müasir metropolların gündəlik reallığına çevrilmişdir. Bir çox paytaxt şəhərlərdə artıq avtonom avtobus zolaqları ayrılıb və bu xüsusi dəhlizlər ictimai nəqliyyatın effektivliyini fundamental şəkildə dəyişdirib. Süni intellekt tərəfindən idarə olunan nəqliyyat vasitələri insan faktorundan qaynaqlanan səhvləri aradan qaldırmaqla qəzaların sayını minimuma endirib ki, bu da şəhər təhlükəsizliyi baxımından inqilabi bir nailiyyətdir.

32gun.az-a danışan şəhər planlaşdırma üzrə mütəxəssis Rauf Əliyevin qeyd etdiyi kimi, sürücüsüz nəqliyyat tıxac problemini tamamilə yox etmir, lakin o, trafiki optimallaşdıraraq mövcud yol şəbəkəsinin buraxılış qabiliyyətini maksimuma çatdırır. Bizim əsas vəzifəmiz artıq klassik yol nişanlarını deyil, avtonom vasitələrin bir-biri ilə və mərkəzi idarəetmə sistemi ilə əlaqə saxlamasını təmin edən rəqəmsal siqnalları təkmilləşdirməkdir.

Bu rəqəmsal transformasiya çərçivəsində "Vehicle-to-Everything" (V2X) texnologiyası şəhər infrastrukturunun onurğa sütununa çevrilir və nəqliyyat vasitələrinə imkan verir ki, onlar bir-birlərinin sürətini, trayektoriyasını və hətta növbəti saniyədə edəcəkləri manevrləri əvvəlcədən bilsinlər. Avtonom sistemlərin inteqrasiyası zamanı qarşıya çıxan ən böyük sınaq isə qarışıq trafik şəraitində, yəni həm sürücüsüz, həm də insanların idarə etdiyi avtomobillərin eyni yolda hərəkət etdiyi keçid dövründə təhlükəsizliyi qorumaqdır. Süni intellekt alqoritmləri hər saniyə minlərlə ssenarini təhlil edərək ən səmərəli hərəkət trayektoriyasını seçir, bu isə yanacaq sərfiyyatını azaldır və ekoloji mühitə mənfi təsirləri minimuma endirir. Şəhər mərkəzlərində parkinq sahələrinə olan tələbatın azalması da gözlənilən nəticələr arasındadır, çünki avtonom nəqliyyat vasitələri sərnişini mənzil başına çatdırdıqdan sonra dayanmaq əvəzinə növbəti sifarişə yönəlir və ya kənar zonalarda yerləşən mərkəzi dayanacaqlara yollanır.

Rəqəmsal siqnalların və 5G/6G şəbəkələrinin genişlənməsi avtonom avtobusların bir saniyənin mində biri qədər qısa müddətdə reaksiya verməsinə şərait yaradır ki, bu da insan reaksiyasından qat-qat sürətlidir. Gələcəyin şəhər imtahanı bu texnologiyanın sadəcə texniki tərəfini deyil, həm də hüquqi və etik tərəflərini, o cümlədən məlumatların kibertəhlükəsizliyini təmin etmək qabiliyyətimizi yoxlayır. Nəticə etibarilə, sürücüsüz nəqliyyat vasitələri şəhərin "yaşayan orqanizm" kimi daha sistemli, proqnozlaşdırıla bilən və təhlükəsiz fəaliyyət göstərməsi üçün ən mühüm vasitəyə çevrilir. Bu keçid prosesi nəqliyyatın sadəcə bir hərəkət vasitəsi deyil, eyni zamanda böyük bir data şəbəkəsinin tərkib hissəsi olduğunu sübut edir və şəhər idarəçiliyində yeni bir dövrün qapılarını açır.

Ayaz