Bir sıra yeni tikilən yaşayış binalarında mənzillərin çıxarışı ilə bağlı yaranan vəziyyət hələ də bəzi sakinlər üçün problem olaraq qalır. Bir çox hallarda sakinlər mənzilə köçsələr də, çıxarışın nə vaxt veriləcəyini bilmirlər. MTK-lar isə bəzi hallarda sakinlərə sadəcə “gözləyin” deyərək müxtəlif bəhanələr gətirirlər.

Bəs yeni binaya köçən sakinlər çıxarışı nə zaman almalıdırlar?

Mövzu ilə bağlı Pravda.az-a açıqlama verən əmlak məsələləri üzrə ekspert Elnur Fərzəliyevin sözlərinə görə, vətəndaşın yaşamasından asılı olmayaraq bina aidiyyatı qurumlar tərəfindən təhvil-təslim olmalıdır.

O bildirib ki, Bakıda bəzi binalardakı mənzillərə sakinlər uzun illərdir, çıxarış verilmir: “Binalar var ki, tikilib tam təhvil verilən kimi çıxarış təqdim edilir. Bu, görülən işlərlə bağlıdır. Layihədən kənar işlər görülübsə, şirkətin vergi borcu varsa və ya bina Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti tərəfindən, Fövqəladə Hallar Nazirliyi və digər qurumlar tərəfindən qəbul olunmayıbsa, o zaman həmin binalar çıxarışıla təmin edilmir. Qəbul olunan binalarda isə çıxarışla bağlı problem yaranmır. Sakinlərin ora köçüb-köçməyəcəyi böyük rol oynamır. MTK binanı tikib dövlət qurumlarına təhvil verməlidir, yəni orada hər şey normativlər üzrə tikilib... Bir çox komplekslər var ki, uzun illərdir, satışlar həyata keçirirlər, amma mənzillər çıxarışla təmin olunmurlar, çünki binanın yerləşdiyi torpaq sahəsinin təyinatı kənd təsərrüfatı üzrədir və ya digər təyinatlı torpaq olduğu üçün çıxarış verilmir. Yaşayış üçün nəzərdə tutulan və ya çıxarış verilə biləcək təyinat üzrə torpaq sahəsi olmalıdır. MTK sənədləri aidiyyatı qurumlara veribsə, hər şey qanuna uyğundursa və yenə də çıxarış verilmirsə bu zaman kütləvi formada şikayət oluna bilər”.

Hüquqşünas Afaq Əliyeva isə qeyd edib ki, Azərbaycan qanunvericiliyində çıxarışın yalnız binaya 50% və ya 60% məskunlaşdıqdan sonra verilməli olduğunu birbaşa nəzərdə tutan norma yoxdur:

“Mənzil sahiblərinin çıxarış ala bilməsi üçün əsas hüquqi şərtlər yerinə yetirilməlidir. Bina rəsmi qaydada istismara qəbul edilməlidir. Bu, ən vacib mərhələlərdən biridir. Bina qanunla müəyyən edilmiş qaydada istismara qəbul olunmayıbsa, mənzilə dair tam hüquqlu mülkiyyət hüququnun rəsmiləşdirilməsi adətən mümkün olmur. Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 101.2-ci maddəsi tikinti obyektinin istismarına icazə verilməsi məsələsini tənzimləyir. Tikinti başa çatdıqdan sonra obyekt müvafiq prosedurdan keçməli və istismara icazə almalıdır. Mülkiyyət hüququ dövlət reyestrində qeydiyyata alınmalıdır. Şəxs faktiki olaraq mənzildə yaşayırsa belə, bu hal öz-özlüyündə onun mülkiyyət hüququnun tam rəsmiləşdirildiyi anlamına gəlmir. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 12.1-ci maddəsinə əsasən, daşınmaz əmlak üzərində mülkiyyət hüququnun yaranması və keçidi dövlət reyestrindən çıxarışla rəsmiləşdirilir. Bu o deməkdir ki, mənzil dövlət reyestrində qeydiyyata alınmayana qədər şəxsin əlində müqavilə, təhvil-təslim aktı, ödəniş qəbzləri ola bilər, lakin mülkiyyət hüququnun yekun və rəsmi təsdiqi məhz çıxarışdır. Təcrübədə MTK-lar tez-tez “bina hələ tam məskunlaşmayıb”, “50–60% yaşayış olandan sonra”, “hələ tezdir” belə ifadələr işlədirlər. Lakin hüquqi baxımdan nəzərə almaq lazımdır ki, məskunlaşma faizi özü-özlüyündə əsas hüquqi meyar deyil. Bina tamamlanıbsa, istismara qəbul olunubsa, texniki və kadastr sənədləri qaydasındadırsa, sənədlər dövlət reyestrinə təqdim oluna bilirsə, o zaman mənzil sahibləri artıq çıxarışın rəsmiləşdirilməsini tələb etmək hüququna malikdirlər, hətta bütün mənzillər hələ məskunlaşmamış olsa belə… Sakinlər rəsmi qaydada mənzillərə köçürülübsə, onlara mənzillər təhvil verilibsə, onlar orada yaşayır və kommunal ödənişlər edirlərsə, lakin MTK sənədləşməni aparmır və heç bir aydın izahat vermirsə, bu hal artıq tikinti şirkəti və ya MTK tərəfindən hüquqi və ya təşkilati problemlərin mövcudluğunu göstərə bilər. Bunun səbəbləri müxtəlif ola bilər: bina istismara qəbul olunmayıb, icazəverici sənədlərlə bağlı problem var, torpaq sahəsinə dair sənədlər tam rəsmiləşdirilməyib, texniki inventarlaşdırma başa çatmayıb, MTK prosesi əsassız şəkildə uzadır. Məhz buna görə də “gözləyin” cavabı kifayət qədər hüquqi əsaslandırma hesab edilə bilməz”.

Hüquqşünas vurğulayıb ki, binada cəmi 50% yaşayış varsa, hüquqi şərtlər yerinə yetirilmişdirsə, sakinlər çıxarış ala bilərlər, bu məsələdə əsas olan yaşayış faizi deyil, binanın hüquqi statusu və sənədlərin hazır olmasıdır: “Yəni, 50% məskunlaşma çıxarışın verilməsinə maneə deyil. Belə vəziyyətdə sakinlər MTK-dan yazılı şəkildə məlumat tələb etməlidirlər. Rəsmi qaydada “bina istismara qəbul olunubmu”, “sənədlər qeydiyyata təqdim olunubmu”, “çıxarışın nə zaman veriləcəyi planlaşdırılır”, “gecikmənin hüquqi səbəbi nədir” deyə soruşulmalıdır. Bu sorğular şifahi deyil, yazılı şəkildə - ərizə, elektron müraciət və ya sifarişli məktub vasitəsilə edilməlidir. Binanın istismara icazəsinin olub-olmadığını yoxlamaq lazımdır. Bu, ən vacib məsələlərdən biridir. Bina istismara qəbul olunmayıbsa, çox vaxt çıxarışın verilməməsinin əsas səbəbi məhz bu olur. MTK hərəkətsiz qalarsa, aidiyyəti dövlət orqanlarına müraciət olunmalıdır. Şirkət cavab verməkdən yayınırsa və ya prosesi əsassız şəkildə uzadırsa, sakinlər daşınmaz əmlak və qeydiyyat məsələləri üzrə aidiyyəti orqana, tikinti və şəhərsalma sahəsində səlahiyyətli qurumlara, zərurət yaranarsa  məhkəməyə müraciət edə bilərlər”.

Şəhanə Quliyeva