Bəzən cəmiyyəti düşündürən böyük müzakirələr bir statistik hesabatdan deyil, cəmi bir fotodan başlayır.

İyulun 7-də TƏBİB-in icraçı direktoru Anar Bayramov qurumun tabeliyində fəaliyyətə başlayan həkim-rezidentlərlə görüş keçirdi. Qurumun rəsmi sosial media hesablarında yayılan görüş fotolarında diqqət çəkən bir detal isə qısa müddətdə sosial şəbəkələrdə geniş müzakirələrə səbəb oldu: kadrlarda görünən bütün gənc həkimlər qadın idi.

“Bəs kişi həkimlər haradadır?”, “Onlar ölkəni tərk ediblər?”, “Tibb sahəsi qadın peşəsinə çevrilir?” kimi suallar ard-arda səsləndirildi.

Əlbəttə, tək bir foto bütöv sistem haqqında hökm verməyə əsas ola bilməz. Ancaq bu görüntü Azərbaycan səhiyyəsinin gələcəyi, həkim hazırlığı, miqrasiya və gender balansı ilə bağlı daha geniş sualları yenidən gündəmə gətirdi.
Amma gəlin biz əvvəlcə vacib məqama diqqət yetirək.

TƏBİB görüşdə iştirak edən rezidentlərin hansı ixtisaslar üzrə seçildiyini, neçə nəfərin qatıldığını və onların ümumi rezident kontingentindəki payını açıqlamayıb. Buna görə də həmin fotoya əsasən bütün rezidentlərin yalnız qadınlardan ibarət olduğu qənaətinə gəlmək düzgün olmaz.

Digər tərəfdən, rəsmi izahatın olmaması müxtəlif fərziyyələrin yaranmasına səbəb olub. Doğrudanmı, Azərbaycan tibbində qadınların sayı artıb?

Ümumilikdə təhsil sisteminə baxdıqda, son illər Azərbaycanda ali məktəblərdə, xüsusilə tibb ixtisaslarında qadınların üstünlük təşkil etməsi yeni tendensiya deyil. Dövlət Statistika Komitəsinin gender göstəriciləri və illik nəşrləri də təhsil sahəsində qadınların iştirakının yüksək olduğunu göstərir.

Bu tendensiya yalnız Azərbaycana aid deyil. Dünyanın bir çox ölkəsində də tibb fakültələrinə qəbul olunan tələbələrin əhəmiyyətli hissəsini qadınlar təşkil edir.

Bunun səbəbləri müxtəlifdir: ali məktəblərə qəbul nəticələri, peşə seçimi meylləri, sosial stereotiplərin dəyişməsi və qadınların ali təhsildə fəallığının artması.

Azərbaycanda həkim-mütəxəssis hazırlığı rezidentura mərhələsində həyata keçirilir. Rezidenturaya qəbul Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən mərkəzləşdirilmiş qaydada aparılır və təhsil müddəti seçilmiş ixtisasdan asılı olaraq 2 ildən 5 ilə qədər davam edir. Təlimlər Səhiyyə Nazirliyinin müəyyən etdiyi klinik bazalarda təşkil olunur.

Lakin DİM tərəfindən açıqlanan məlumatlarda qəbul olunan rezidentlərin gender bölgüsü müntəzəm olaraq ayrıca təqdim edilmir. Bu isə “qadınlar üstünlük təşkil edir, yoxsa kişilər?” sualına rəsmi statistik cavab verməyi çətinləşdirir.

Bəs onda kişi həkimlər niyə görünmür? Sosial şəbəkələrdə ən çox səsləndirilən ehtimallardan biri kişi həkimlərin xaricə üz tutması ilə bağlıdır.

Son illərdə Almaniya, Türkiyə, Böyük Britaniya və digər Avropa ölkələrinin xarici həkimlərə marağının artdığı məlumdur. Daha yüksək əməkhaqqı, müasir klinikalar, elmi fəaliyyət imkanları və sosial təminat bir çox gənc mütəxəssisi cəlb edir.

Azərbaycanda isə bu mövzuda dəqiq statistika açıqlanmasa da, həkimlərin xaricdə işləməyə maraq göstərməsi artıq peşəkar mühitdə tez-tez müzakirə olunan mövzulardandır.

Bununla belə, yalnız bir fotoya əsaslanaraq həmin görüşdə kişi həkimlərin olmamasını miqrasiya ilə əlaqələndirmək də doğru olmaz.

İxtisas fərqi də nəzərə alınmalıdır

Səhiyyə ekspertləri qeyd edirlər ki, bəzi rezidentura ixtisaslarında qadınların sayı uzun illərdir daha çoxdur. Məsələn, pediatriya, ailə təbabəti, laborator diaqnostika, dermatologiya və bəzi digər istiqamətlərdə qadınlar üstünlük təşkil edir.

Əvəzində travmatologiya, neyrocərrahiyyə, ortopediya və bəzi cərrahi ixtisaslarda kişi həkimlərin sayı daha yüksəkdir.

Əgər görüş yalnız müəyyən ixtisaslar üzrə rezidentləri əhatə edirdisə, fotolardakı mənzərə tamamilə təbii ola bilər.

İstifadəçilərin irəli sürdüyü başqa bir ehtimal kişi rezidentlərin hərbi xidmətlə bağlı olmasıdır.

Azərbaycanda kişi məzunların bir hissəsi hərbi xidmət öhdəliyi ilə üzləşir. Bu amil bəzi hallarda onların təhsil və ya əmək fəaliyyətinə başlama vaxtına təsir göstərə bilir. Lakin bunun da həmin görüşə aid olub-olmadığını təsdiqləyən rəsmi məlumat yoxdur.

Biz belə bir nəticəyə gələ bilərik ki, ümumiyyətlə, əsas problem gender deyil, kadr siyasətidir. Əslində müzakirənin mərkəzində qadın və ya kişi həkimlərin sayı deyil. Daha vacib sual budur:

Azərbaycan səhiyyə sistemi gənc həkimləri ölkədə saxlaya bilirmi?

Bu gün dövlət xəstəxanalarında əməkhaqqı, iş yükü, növbələr, elmi inkişaf imkanları və karyera perspektivləri gənc mütəxəssisləri nə dərəcədə qane edir?

Əgər gənc həkimlər xaricə üz tutursa, bunun səbəbi nədir? Bu sualların cavabı təkcə gender statistikasından daha önəmlidir.

TƏBİB-in susqunluğu sualları artırdı

Əslində bütün müzakirələrin qarşısını almaq üçün TƏBİB-in qısa bir açıqlaması kifayət edə bilərdi. Məsələn, görüşdə neçə rezident iştirak edib, hansı ixtisaslar təmsil olunub, kişi və qadın rezidentlərin ümumi sayı nə qədərdir və ya fotoda niyə yalnız qadınlar görünür. Belə məlumatlar açıqlansaydı, sosial şəbəkələrdə dolaşan fərziyyələrin də böyük hissəsi aradan qalxardı.

İnformasiya boşluğu isə həmişə ehtimalların yaranmasına zəmin yaradır. Göründüyü kimi, bir foto cəmiyyətə maraqlı suallar verdi. Amma həmin sualların cavabı yalnız fotoda deyil.

Hazırda mövcud məlumatlar əsasında “Azərbaycan səhiyyəsində artıq yalnız qadın həkimlər yetişir” və ya “kişi həkimlərin hamısı ölkəni tərk edib” kimi nəticələr çıxarmaq mümkün deyil.

Digər tərəfdən, bu hadisə göstərdi ki, cəmiyyət səhiyyə sistemində baş verən dəyişiklikləri diqqətlə izləyir və şəffaf məlumat gözləyir.

Bəlkə də əsas məsələ fotodakı qadınların çoxluğu deyil. Əsas məsələ odur ki, Azərbaycan səhiyyəsi gələcək onilliklərdə kifayət qədər ixtisaslı həkim yetişdirə, onları ölkədə saxlaya və əhalinin tibbi xidmətə olan tələbatını ödəyə biləcəkmi?

Bu sualın cavabı isə artıq təkcə TƏBİB-i deyil, Səhiyyə Nazirliyini, Dövlət İmtahan Mərkəzini, tibb universitetlərini və bütövlükdə dövlətin insan resursları siyasətini düşündürməlidir.

KONKRET.az-ın Analitik Qrupu