Pəhləvilər sülaləsinin varisi, İranın son şahı Məhəmməd Rza Pəhləvinin oğlu Rza Pəhləvinin Ukraynanın Odessa şəhərinə səfəri beynəlxalq mediada diqqət çəkən hadisələrdən birinə çevrilib. İran müxalifətinin ən tanınmış simalarından biri hesab olunan Rza Pəhləvi Qara Dəniz Təhlükəsizlik Forumunda iştirak etmək üçün Odessaya gəlib.

Ukrayna mediasının yaydığı məlumatlara görə, onu Odessa vilayətini təmsil edən deputat, Avropa Şurası Parlament Assambleyasının miqrasiya və qaçqınlar komitəsinin sədri Oleksey Qonçarenko qarşılayıb.

Musavat.com xəbər verir ki,  b u səfər adi diplomatik tədbir deyil. Əksinə, Ukraynanın son illərdə İrana münasibətdə formalaşdırdığı yeni siyasi xəttin növbəti nümayişi kimi qiymətləndirilir.

Məsələ ondadır ki, Kiyev artıq uzun müddətdir İranı sadəcə neytral və ya uzaq regional dövlət kimi deyil, Rusiyanın müharibə tərəfdaşlarından biri kimi görür. Ukrayna rəhbərliyi hesab edir ki, İranın Rusiyaya təqdim etdiyi “Şahid” tipli pilotsuz uçuş aparatları Ukrayna şəhərlərinə qarşı həyata keçirilən hücumlarda mühüm rol oynayıb. Bu səbəbdən də Ukrayna hakimiyyəti İranın mövcud siyasi rejiminə qarşı sərt mövqe nümayiş etdirir.

Rza Pəhləvinin Odessaya dəvət olunması da məhz bu geosiyasi kontekst daxilində baş verir. Ukrayna üçün burada əsas məsələ İran daxilində hansı siyasi qüvvənin hakimiyyətə gəlməsi deyil. Əsas məsələ Rusiyanı dəstəkləyən Tehran rejiminin zəiflədilməsi və beynəlxalq təcridinin gücləndirilməsidir.

Bu baxımdan Kiyev son aylarda Rza Pəhləvi ilə münasibətləri açıq şəkildə inkişaf etdirməyə başlayıb.

Fevral ayında Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ilə Rza Pəhləvi arasında Münhen Təhlükəsizlik Konfransı çərçivəsində görüş keçirilmişdi. Görüşdən sonra Zelenski açıqlamışdı ki, Ukrayna İran xalqının gələcəyi uğrunda mübarizəsini dəstəkləyir və İran rejiminin qurbanları ilə həmrəy olduğunu bildirir. Tərəflər İran-Rusiya əməkdaşlığını, xüsusilə də “Şahid” dronlarının Rusiyaya verilməsini müzakirə etmişdilər. (ایران اینترنشنال | Iran International)

Daha sonra tərəflər arasında ikinci görüş də baş tutub. Parisdə keçirilən təmas zamanı Zelenski bir daha vurğulayıb ki, Ukrayna azad və demokratik İran görmək istəyir. Həmin görüşdə də əsas müzakirə mövzusu İranın Rusiya ilə hərbi əməkdaşlığı və bunun region üçün yaratdığı təhlükələr olub. (Kyiv Post")

Bu məqam göstərir ki, Rza Pəhləvi artıq Ukraynanın diplomatik gündəmində təsadüfi qonaq deyil. O, Kiyevin İran siyasətində istifadə etdiyi siyasi alətlərdən birinə çevrilməkdədir.

Lakin burada başqa bir mühüm məsələ də var.

İran daxilində və xüsusilə də Güney Azərbaycan türkləri arasında Pəhləvi ailəsinə münasibət birmənalı deyil. Bir çox milli fəallar və müxtəlif etnik qruplar hesab edir ki, Pəhləvilər dövründə mərkəzləşdirilmiş fars millətçiliyi siyasəti həyata keçirilib, qeyri-fars xalqların hüquqları məhdudlaşdırılıb. Bu səbəbdən İran daxilində rejim əleyhdarı olmaq avtomatik olaraq Pəhləvini dəstəkləmək anlamına gəlmir.

Son illərdə İran müxalifəti daxilində də bu mövzu ciddi mübahisələr yaradıb. Bir tərəfdən monarxiya tərəfdarları Rza Pəhləvini keçid dövrünün lideri kimi təqdim etməyə çalışırlar. Digər tərəfdən isə respublikaçılar, etnik hərəkatlar və müxtəlif müxalif qruplar onun İran cəmiyyətində real dəstəyinin şişirdildiyini iddia edirlər. Beynəlxalq mediada da bu barədə fərqli qiymətləndirmələr yer alır.

Bununla belə, Ukrayna üçün bu mübahisələrin böyük hissəsi ikinci plandadır.

Kiyev hazırda İran daxilində kimin daha populyar olduğunu yox, kimin Tehran hakimiyyətinə qarşı daha təsirli beynəlxalq platforma yarada bildiyini hesablayır. Bu baxımdan Rza Pəhləvi Qərb siyasi dairələrində tanınan, ABŞ və Avropa paytaxtlarında qəbul edilən, İsrail tərəfindən də açıq simpatiya ilə qarşılanan fiqurlardan biridir.

Odessa səfərinin əsas siyasi mənası da burada ortaya çıxır.

Ukrayna Rusiyaya qarşı apardığı müharibədə İranı artıq dolayı iştirakçı deyil, birbaşa təhlükə mənbələrindən biri hesab edir. Buna görə də Tehran hakimiyyətinə qarşı olan qüvvələrlə əlaqələrin genişləndirilməsi Kiyevin yeni regional strategiyasının tərkib hissəsinə çevrilir.

Rza Pəhləvinin Qara Dəniz Təhlükəsizlik Forumunda görünməsi isə Ukraynanın bu mövqeyini beynəlxalq auditoriyaya nümayiş etdirmək üçün seçilmiş simvolik addımlardan biri kimi görünür.

Bu gün Odessa sadəcə Qara dəniz sahilindəki şəhər deyil. Burada həm də Rusiyaya qarşı savaşın yeni diplomatik cəbhələri formalaşır. Rza Pəhləvinin səfəri göstərir ki, Ukrayna artıq Moskvanın tərəfdaşlarına qarşı siyasi mübarizəni də genişləndirməyə çalışır və İran məsələsini bu strategiyanın mühüm elementlərindən biri hesab edir.

Musavat.com